Tarihle İşim Olmaz Olur Mu?

Yazan: Ahmed-i Mursi

Arkadaşlarınızı nasıl seçersiniz? Kendiliğinden mi gelişir arkadaşlıklarınız yoksa beğeninizi kazanan insanlara yönelik bilinçli planlar mı uygularsınız? Sanıyorum verilecek cevapların çoğu kendiliğinden gelişen bir süreci tercih ettiğinizi işaret edecektir. Planlar yaparım diyenler bile biraz bu noktada iç huzursuzluğu yaşayıp açıklama ihtiyacı duyacaktır. Doğallığın ve kendiliğindenliğin bu büyüsü nereden gelir acaba?

Sanıyorum arkadaş bildiklerimiz tarafından aldatılmaktan, manupile edilmekten, kazıklanmaktan korkuyoruz. Bu arkadaşlığa ileride yapacağımız maddi manevi yatırımın dönmemesi ihtimalini değerlendiriyoruz. Doğallık ise güven veriyor. Kurnazca karşımızdakinin doğal mı yoksa yapmacık mı olduğunu kendimiz bile farkına varmadan test ediyoruz.

Güven duygusunun da tahmin edilebilir olmak ile bağlantısı var. Karşımızdaki insan doğalsa güvenilir, güvenilirse de davranışları önceden daha iyi tahmin edilebilir oluyor. Bu tahmin zihinde oluşturulan kaba bir profilden ibaret. Zamanla ilişki ilerledikçe daha rafine detaylar ekliyoruz. Hayatın harala gürelesi içinde ihtiyacımız olduğunda bizimle işbirliği yapıp yapmayacağını her defasında sorgulayarak enerji kaybetmeden yolumuza bakacağımız müttefikler önemli. Tahmin edilebilirlik bu yüzden gerekiyor.

Kendi hafızalarımız burada hayati bir rol oynuyor. Hem ilk anda doğallık-samimiyet testini kendimize bile çaktırmadan uygularken ipuçlarının ve sonuçların değerlendirilmesinde, hem de karşımızdaki insanı daha önceden hafızamıza depoladığımız profillerle eşleştirip bir ilişki ihtimali atfederken hafıza çok işe yarıyor. Önceki tecrübelerimiz ve öğrenmelerimiz burada kayıtlı. Tabii sorsanız tam bir envanter çıkartmak mümkün değil. Kiminle ne zaman nerede tanışıldı, nasıl bir doğallık testinden nasıl bir not aldı, hangi özellikleri hoşumuza gitti de sonradan fos çıktı vs. vs…

Toplumların da sözlü ve yazılı olarak nesilden nesile aktardıkları bir hafızaları olduğunu düşünüyorum. Buna kabaca tarih diyorum. Kültür ise toplumun, bireyleri ve çevrelerini, istenmeyenden kaçınma, istediklerini gerçekleştirme yolunda dönüştürme yetisinin belirli bir anda geldiği seviye olarak kavramsallaştırıyorum. Kısaca toplumun o dönemdeki problemlerini çözme yollarının tümü. Birey bazında bir analoji yapacak olursak, toplumların zekası kültürleridir diyebilirim. Herkeste olan ama fazlasının azına tercih edildiği problem çözme kapasitesi.

Vücudumuzda her an sayısız fiziksel ve kimsasal değişiklik olurken biz bütüne bakıp “ben” diyebiliyor ve bunu diğer herşeyden ayrı tutabiliyoruz. Bu doğar doğmaz olamıyor, hatta, bebekliğin çok ileri aşamalarında gerçekleşiyor. Öğrenilen bir kavram olduğunu düşünüyorum. Öğrenildiği doğruysa pekala hafızanın gelişimi de bu sürece etkiyordur. Yaşanan anların kayıtları arasındaki ortak noktaların başında “ben” gelir.

Hergün Türkiye’de sayısız olay oluyor, ölenler, kalanlar, doğanlar, soygunlar, kavgalar. Aynen vücudumuzda olan bitenler gibi. Ama yine de bir “biz” bilici de var aynen “ben” gibi. Hergün onca değişime rağmen ertesi güne apayrı bir insan topluluğu imiş gibi uyanmadığımıza, süreklilik gösteren bir tarafımız olduğuna inanıyoruz. Bireysel bazdaki hafıza gibi, toplumsal bazda bu inancı besleyenin tarih algısı olduğunu sanıyorum. O halde ortak tarih bizde süreklilik ve dolayısıyla gerçeklik hissi yaratıyor- sürekli olmayanın gerçekliğini de sorgularız; sarhoş yatıp sabah uyandığımızda nerede olduğumuzu bir an kavrayamayız bazen-.

Yine hergün binlerce insan, kendileri için hayatı daha yaşanabilir kılmak amacıyla bir araya gelip ortak faaliyet gösteriyor. Menfaatlerimiz çelişiyor, çatışıyor. Bunu biliyoruz, buna rağmen yine de beraber yaşadığımız topluluğun çatışmalarda nasıl davranacağını evden çıkmadan önce tahmin etmek adına saatlerce kafa patlatmıyoruz. Yine ortak tarih bilinci sayesinde paranoya hissine kapılmadan yaşanabileceklerin sınırları hakkında farkında bile olmadan bir fikre sahip oluyoruz. Güven ve huzur veriyor bu kadarcık ilave tahmin gücü bile. Manisa’dan kalkıp Bitlis’e giderken orada acaba nasıl insanlar yaşıyordur diye düşünmüyoruz.

Bugün yaşadıklarımız da yarının tarihi olacak. Bugün Türkiye’de ne yaşandığı ile ilgili fikrimizi de basın üzerinden devşiriyoruz. Arkadaş seçerken kurnazca, farkına bile varmayarak yaptığımız doğallık-samimiyet testininin bir benzerini medyanın bize taşıdığı olaylar karşısında da yapıyoruz. Örneğin, işlenen suçlarda kendi kültürümüzden -problem çözme biçimlerimizden- izler buluyorsak, yahut bunlar zaten ortak tarihimiz tarafından çizilen sınırlar içinde yer alıyorsa, fazla bir endişeye kapılmıyoruz. Hrant Dink’in neden öldürülmüş olduğu, bizim “biz nasıl bir toplumuz?” sorusunu temcit pilavı gibi ısıtmamıza mahal vermeksizin, kanıksanıyor. Öldürenleri bir şekilde “anlıyoruz” . Harekete geçme, birşeyleri düzeltme ihtiyacı duymuyoruz.

Bizi asıl endişelendirenler, yarın ne halde olacağız diye kaygılandıranlar ise yabancıların bizim hakkımızda yaptığı gizli planlar veya komplo teorileri. Zira yabancıları tanımadığımızı hissedip, onların yapabileceklerinin ve taleplerinin sınırlarını çizememek bizi tepkiselliğe, duygusallığa itiyor.

Medya da bu duygusallığı iyi kaşıyor. Onlar kaşıdıkça daha da korkuyoruz. Ortalık komplo teorisinden geçilmiyor. Komşularının kendisini zehirlemesinden korkan biri akıl sağlığını kaybetmediyse, hafızasını tarayıp bu inancın izlerini sürerek, harekete geçmeden önce eldeki verileri değerlendirir. Sadece ihtimallere dayanarak yola çıkmayı göze alamaz.

Toplumlar da komplo teorileri karşısında gerekli sağduyularını, tarihlerini ve kültürlerini gözden geçirirerek koruyabilir.

Türkiye’nin tarihi 29 Ekim 1923′te başlamaz. Ya da mesala 12 Şubat 2083′de bitemez. Bugün yaşadıklarımızın yarının tarihi olacağı gerçeğini göz ardı etmediğimiz ve bunu bilincimize taşıdığımız sürece.

Onbinler umarım birazcık da bu yüzden yollara dökülmüş olsun…Tarihe şerh düşmüş olsun.